(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 064

॥ శ్రీః ॥
6.64. అధ్యాయః 064
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
భీమేన దుర్యోధనానుజాష్టకవధః ॥ 1 ॥ ఘటోత్కచభయేన కురుభిః సేనావహారః ॥ 2 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 6-64-0x(4133)(41488)
తతో భూరిశ్రవా రాజన్సాత్యకిం నవభిః శరైః।
ప్రావిధ్యద్భృశసంక్రుద్ధస్తోత్రైరివ మహాద్విపం ॥ 6-64-1(41489)
కౌరవం సాత్యకిశ్చైవ శరైః సన్నతపర్వభిః।
అవారయదమేయాత్మా సర్వలోకస్య పశ్యతః॥ 6-64-2(41490)
తతో దుర్యోధనో రాజా సోదర్యైః పరివారితః।
సోమదత్తిం రణే యత్తః సమంతాత్పర్యవారయత్ ॥ 6-64-3(41491)
తం చైవ పాండవాః సర్వే సాత్యకిం రభసం రణే।
పరివార్య స్థితాః సంఖ్యే సమంతాత్సుమహౌజసః ॥ 6-64-4(41492)
భీమసేనస్తు సంక్రుద్ధో గజాముద్యంయ భారత ।
దుర్యోధనముఖాన్సర్వాన్పుత్రాంస్తే పర్యవారయత్ ॥ 6-64-5(41493)
రథైరనేకసాహస్రైః క్రోధామర్షసమన్వితః ।
నందకస్తవ పుత్రస్తు భీమసేనం మహాబలం ॥ 6-64-6(41494)
వివ్యాధ విశిఖైః షడ్భిః కంకపత్రైః శిలాశితైః ।
దుర్యోధనస్తదా రాజన్భీమసేనం మహారథం ॥ 6-64-7(41495)
ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో మార్గణైర్నవభిః శితైః ।
తతో భీమో మహాబాహుః స్వరథం సుమహాబలః ॥ 6-64-8(41496)
ఆరురోహ రథశ్రేష్ఠం విశోకం చేదమబ్రవీత్ ।
ఏతే మహారథాః శూరా ధార్తరాష్ట్రాః సమాగతాః ॥ 6-64-9(41497)
మామేవ భృశసంక్రుద్ధా హంతుమభ్యుద్యతా యుధి।
మనోరథద్రుమోఽస్మాకం చింతితో బహువార్షికః ॥ 6-64-10(41498)
సఫలః సూత చాద్యేహ యోఽహం పశ్యామి సోదరాన్।
యత్రాశోకసముత్క్షిప్తా రేణవో రథనేమిభిః ॥ 6-64-11(41499)
ప్రయాస్యంత్యంతరిక్షం హి శరబృందైర్దిగంతరే ।
తత్ర తిష్ఠతి సన్నద్ధః స్వయం రాజా సుయోధనః ॥ 6-64-12(41500)
భ్రాతరశ్చాస్య సన్నద్ధాః కులపుత్రా మదోత్కటాః ।
ఏతానద్య హనిష్యామి పశ్యతస్తే న సంశయః ॥ 6-64-13(41501)
తస్మాన్మమాశ్వాన్సంగ్రమే యత్తః సంయచ్ఛ సారథే।
ఏవముక్త్వా తతః పార్థస్తవ పుత్రం విశాంపతే ॥ 6-64-14(41502)
వివ్యాధ నిశితైస్తీక్ష్ణైః శరైః కనకభూషణైః।
నందకం చ త్రిభిర్భాణైరభ్యవిధ్యత్స్తనాంతరే ॥ 6-64-15(41503)
తం తు దుర్యోధనః షష్ట్యా విద్ధ్వా భీమం మహాబలం।
త్రిభిరన్యైః సునిశితైర్విశోకం ప్రత్యవిధ్యత ॥ 6-64-16(41504)
భిమస్య చ రణే రాజంధనుశ్చిచ్ఛేద భాసురం ।
ముష్టిదేశే భృశం తీక్ష్ణౌస్త్రిభిర్భల్లైర్హసన్నివ ॥ 6-64-17(41505)
సమరే ప్రేక్ష్య యంతారం విశోకం తు వృకోదరః ।
పీడితం విశిఖైస్తీక్ష్ణైస్తవ పుత్రేణ ధన్వినా ॥ 6-64-18(41506)
అమృష్యమాణః సంరబ్ధో ధనుర్దివ్యం పరామృశం ।
పుత్రస్య తే మహారాజ వధార్థం భరతర్షభ ॥ 6-64-19(41507)
సమాదధత్సుసంక్రుద్ధః క్షురప్రం రోమవాహినం ।
తేన చిచ్ఛేద నృపతేర్భీమః కార్ముకముత్తమం ॥ 6-64-20(41508)
సోఽపవిద్ధ్య ధనుశ్ఛిన్నం పుత్రస్తే క్రోధమూర్చ్ఛితః ।
అన్యత్కార్ముకమాదత్త సత్వరం వేగవత్తరం ॥ 6-64-21(41509)
సందధే విశిఖం ఘోర కాలమృత్యుసమప్రభం ।
తేనాజఘాన సంక్రుద్ధో భీమసేనం స్తనాంతరే ॥ 6-64-22(41510)
స గాఢవిద్ధో వ్యథితః స్యాందనోపస్థ ఆవిశత్।
స నిషణ్ణో రథోపస్థే మూర్చ్ఛామభిజగామ హ ॥ 6-64-23(41511)
తం దృష్ట్వా వ్యథితం భీమమభిమన్యుపురోగమాః ।
నామృష్యంత మహేష్వాసాః పాండవానాం మహారథః ॥ 6-64-24(41512)
తతస్తు తుములాం వృష్టిం శస్త్రాణాం తిగ్మతేజసాం ।
పాతయామాసురవ్యగ్రాః పుత్రస్య తవ మూర్ధని ॥ 6-64-25(41513)
ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం భీమసేనో మహాబలః ।
దుర్యోధనం త్రిభిర్విద్ధ్వా పునర్వివ్యాధ పంచభిః ॥ 6-64-26(41514)
శల్యం చ పంచవింశత్యా శరైర్వివ్యాధ పాండవః।
రుక్మపుంఖైర్మహేష్వాసః స విద్ధో వ్యపయాద్రణాత్ ॥ 6-64-27(41515)
ప్రత్యుద్యయుస్తతో భీమం తవ పుత్రాశ్చతుర్దశ ।
సేనాపతిః సుషేణశ్చ జలసంధః సులోచనః ॥ 6-64-28(41516)
ఉద్రో భీమరథో భీమో వీరబాహురలోలుపః ।
దుర్ముఖో దుష్ప్రధర్షశ్చ వివిత్సుర్వికటః సమః ॥ 6-64-29(41517)
విసృజంతో బహూన్బాణాన్క్రోధసంరక్తలోచనాః ।
భీమసేనమభిద్రుత్య వివ్యధుః సహితా భృశం ॥ 6-64-30(41518)
పుత్రాంస్తు తవ సంప్రేక్ష్య భీమసేనో మహాబలః ।
సృక్కిణీ విలిహన్వీరః పశుమధ్యే యథా వృకః ॥ 6-64-31(41519)
అభిపత్య మహాబాహుర్గరుత్మానివ వేగితః।
సేనాపతేః క్షురప్రేణ శిరశ్చిచ్ఛేద పాండవః ॥ 6-64-32(41520)
సంప్రహస్య చ హృష్టాత్మా త్రిభిర్బాణైర్మహాభుజః ।
జలసంధం వినిర్భిద్య సోఽనయద్యమసాదనం ॥ 6-64-33(41521)
సుషేణం చ తతో హత్వా ప్రేషయామాస మృత్యవే।
ఉగ్రస్య సశిరస్త్రాణం శిరశ్చంద్రోపమం భువి ॥ 6-64-34(41522)
పాతయామాస భల్లేన కుండలాభ్యాం విభూషితం।
వీరబాహుం చ సప్తత్యా సాశ్వకేతుం ససారథిం ॥ 6-64-35(41523)
నినాయ సమరే వీరః పరలోకాయ పాండవః।
భీమం భీమరథం చోభౌ భీమసేనో హసన్నివ ॥ 6-64-36(41524)
పుత్రౌ తే దుర్మదౌ రాజన్ననయద్యమసాదనం ।
తతః సులోచనం భీమః క్షురప్రేణ మహామృధే ॥ 6-64-37(41525)
మిషతాం సర్వసైన్యానామనయద్యమసాదనం।
పుత్రాస్తు తవ తం దృష్ట్వా భీమసేనపరాక్రమం ॥ 6-64-38(41526)
శేషా యేఽన్యేఽభవంస్తత్ర తే భీమస్య భయార్దితాః।
విప్రద్రుతా దిశో రాజన్వధ్యమానా మహాత్మనా ॥ 6-64-39(41527)
తతోఽబ్రవీచ్ఛాంతనవః సర్వానేవ మహారథాన్।
ఏష భీమో రణే క్రుద్ధో ధార్తరాష్ట్రాన్మహారథాన్ ॥ 6-64-40(41528)
యథా ప్రాగ్ర్యాన్యథా జ్యేష్ఠాన్యథా శూరాంశ్చ సంగతాన్।
నిపాతయత్యుగ్రధన్వా తం ప్రగృహ్ణీత మాచిరం ॥ 6-64-41(41529)
ఏవముక్త్వా తతః సర్వే ధార్తరాష్ట్రస్య సైనికాః।
అభ్యద్రవంత సంక్రుద్ధా భీమసేనం మహాబలం ॥ 6-64-42(41530)
భగదత్తః ప్రభిన్నేన కుంజరేణ విశాంపతే ।
అభ్యయాత్సహసా తత్రయత్ర భీమో వ్యవస్థితః ॥ 6-64-43(41531)
ఆపతన్నేవ చ రణే భీమసేనం శిలీముఖైః ।
అదృశ్యం సమరే చక్రే జీమూత ఇవ భాస్కరం ॥ 6-64-44(41532)
అభిమన్యుముఖాస్తత్తు నామృష్యంత మహారథాః ।
భీమస్యాచ్ఛాదనం శంఖ్యే స్వబాహుబలమాశ్రితాః ॥ 6-64-45(41533)
త ఏనం శరవర్షేణ సమంతాత్పర్యవారయన్ । 6-64-46bగజం చ శరవృష్ట్యా తు బిభిదుస్తే సమంతతః ॥ 6-64-46(41534)
స శస్త్రవృష్ట్యాఽభిహతః సమస్తైస్తైర్మహారథైః।
ప్రాగ్జ్యోతిషగజో రాజన్నానాలింగైః సుతేజనైః ॥ 6-64-47(41535)
సంజాతరుధిరోత్పీడః ప్రేక్షణీయోఽభవద్రణే।
గభస్తిభిరివార్కస్య సంస్యూతో జలదో మహాన్ ॥ 6-64-48(41536)
సంచోదితో మదస్రావీ భగదత్తేన వారణః।
అభ్యధావత తన్సర్వాన్కాలోత్సృష్ట ఇవాంతకః ॥ 6-64-49(41537)
ద్విగుణం జవమాస్థాయ కంపయంశ్చరణైర్మహీం।
తస్య తత్సుమహద్రూపం దృష్ట్వా సర్వే మహారథాః ॥ 6-64-50(41538)
అసహ్యం మన్యమానాశ్చ నాతిప్రమనసోఽభవన్ ।
తతస్తు నృపతిః క్రుద్ధో భీమసేనం స్తనాంతరే ॥ 6-64-51(41539)
ఆజఘాన మహారాజ శరేణానతపర్వణా।
సోఽతివిద్ధో మహేష్వాసస్తేన రాజ్ఞా మహారథః । 6-64-52(41540)
మూర్చ్ఛయాఽభిపరీతాత్మా ధ్వజయష్టిం సమాశ్రయత్।
తాంస్తు భీతాన్సమాలక్ష్య భీమసేనం చ మూర్చ్ఛితం ॥ 6-64-53(41541)
ననాద బలవన్నాదం భగదత్తః ప్రతాపవాన్।
తతో ఘటోత్కచో రాజన్ప్రేక్ష్య భీమం తథాఽఽగతం ॥ 6-64-54(41542)
సంక్రుద్ధో రాక్షసో ఘోరస్తత్రైవాంతరధీయత।
స కృత్వా దారుణాం మాయాం భూరూణాం భయవర్ధినీం ॥ 6-64-55(41543)
అదృశ్యత నిమేషార్ధాద్ధోరరూపం సమాస్థితః।
ఐరావతం సమారూఢః స వై మాయాకృతం స్వయం ॥ 6-64-56(41544)
తస్య చాన్యేఽపి దిఙ్వాగా బభూవురనుయాయినః।
అంజనో వమానశ్చైవ మహాపద్మశ్చ సుప్రభః ॥ 6-64-57(41545)
త్రయ ఏతే మహానాగా రాక్షసైః సమధిష్ఠితాః।
మహాకాయాస్త్రిధా రాజన్ప్రస్రవంతో మదం బహు ॥ 6-64-58(41546)
తేజోవీర్యబలోపేతా మహాబలపరాక్రమాః।
ఘటోత్కచస్తు స్వం నాగం చోదయామాస తం తదా ॥ 6-64-59(41547)
సగజం భగదత్తం తు హంతుకామః పరంతపః।
తే చాన్యే చోదితా నాగా రాక్షసైస్తైర్మహాబలైః ॥ 6-64-60(41548)
పరిపేతుః సుసంరబ్ధాశ్చతుర్దంష్ట్రాశ్చతుర్దిశం।
భగదత్తస్య తం నాగం విషాణైరభ్యపీడయన్ ॥ 6-64-61(41549)
స పీడ్యమానస్తైర్నాగైర్వేదనార్తః శరాహతః।
అనదత్సుమహానాదమింద్రాశనిసమస్వనం ॥ 6-64-62(41550)
`వ్యవర్తత మహాఘోషో భైమసేనిశరార్దితః ।
మృదిత్వా సర్వసైన్యాని తవ పుత్రస్య భారత'॥ 6-64-63(41551)
తస్య తం నదతో నాదం సుఘోరం భీమనిఃశ్వనం ।
శ్రుత్వా భీష్మోఽబ్రవీద్ద్రోణం రాజానం చ సుయోధనం ॥ 6-64-64(41552)
ఏష యుధ్యతి సంగ్రామే హైడింబేన దురాత్మనా।
భగదత్తో మహేష్వాసః కృచ్ఛ్రే చ పరివర్తతే ॥ 6-64-65(41553)
రాక్షసశ్చ మహామాయః స చ రాజాఽతికోపనః ।
ఏతౌ సమేతౌ సమరే కాలమృత్యుసమావుభౌ ॥ 6-64-66(41554)
శ్రీయతే చైవ హృష్టానాం పాండవానాం మహాస్వనః ।
హస్తినశ్చైవ సుమహాన్భీతస్య రుదితధ్వనిః ॥ 6-64-67(41555)
తత్ర గచ్ఛామ భద్రం వో రాజానం పరిరక్షితుం ।
అరక్ష్యమాణః సమరే క్షిప్రం ప్రాణాన్విమోక్ష్యతి ॥ 6-64-68(41556)
తే త్వరధ్వం మహావీర్యాః కిం చిరేణ ప్రయామహే ।
మహాన్హి వర్తతే రౌద్రః సంగ్రామో రోమహర్షణః ॥ 6-64-69(41557)
భక్తశ్చ కులపుత్రశ్చ శూరశ్చ పృతనాపతిః।
యుక్తం తస్య పరిత్రాణం కర్తుమస్మాభిరచ్యుత ॥ 6-64-70(41558)
భీష్మస్య తద్వచః శ్రుత్వా సర్వ ఏవ మహారథాః ।
ద్రోణభీష్మౌ పురస్కృత్య భగదత్తపరీప్సయా ॥ 6-64-71(41559)
ఉత్తమం జవమాస్థాయ ప్రయయుర్యత్ర సోఽభవత్।
తాన్ప్రయాతాన్సమాలోక్య యుధిష్ఠిరపురోగమాః ॥ 6-64-72(41560)
పంచాలాః పాండవైః సార్ధం పృష్ఠతోఽనుయయుః పరాన్।
తాన్యనీకాన్యథాలోక్య రాక్షసేంద్రః ప్రతాపవాన్ ॥ 6-64-73(41561)
ననాద సుమహానాదం విస్ఫోటమశనేరివ ।
తస్య తం నినదం శ్రుత్వా దృష్ట్వా నాగాంశ్చ యుధ్యతః ॥ 6-64-74(41562)
భీష్మః శాంతనవో భూయో భారద్వాజమభాషత ।
న రోచతే మే సంగ్రామో హైడింబేన దురాత్మనా ॥ 6-64-75(41563)
బలవీర్యమసావిష్టః ససహాయశ్చ సాంప్రతజ్ ।
నైష శక్యో యుధా జేతుమపి వజ్రభృతా స్వయం ॥ 6-64-76(41564)
లబ్ధలక్షః ప్రహారీ చ వయం చ శ్రాంతవాహనాః।
పాంచాలైః పాండవేయైశ్చ దివసం క్షతవిక్షతాః ॥ 6-64-77(41565)
ఇదానీం యుధి నిర్జేతుం న శక్యోఽసౌ స రాక్షసః ।
అస్తమభ్యేతి సవితా రాత్రౌ యోద్ధుం కన శక్యతే।
అవహారమతః కుర్మః శ్వో యోత్స్యామః పరై సహ ॥ 6-64-78(41566)
పితామహవచః శ్రుత్వా యథా చక్రుఃస్మ కౌరవాః ।
ఉపాయేనాపయానం తే ఘటోత్కచభయార్దితాః ॥ 6-64-79(41567)
కౌరవేషు నివృత్తేషు పాండవా జితకాశినః।
సింహనాదాన్భృశం చక్రుః శంఖాందధ్ముశ్చ భారత ॥ 6-64-80(41568)
ఏవం తదభవద్యుద్ధం దివసం భరతర్షభ ।
పాండవానాం కురూణాం చ పురస్కృత్య ఘటోత్కచం ॥ 6-64-81(41569)
కౌరవాస్తు తతో రాజన్ప్రయయుః శిబిరం స్వకం।
వ్రీడమానా నిశాకాలే పాండవేయైః పరాజితాః ॥ 6-64-82(41570)
శరవిక్షతగాత్రాస్తు పాండపపుత్రా మహారథాః।
యుద్ధే సుమనసో భూత్వా జగ్ముః స్వశిబిరం ప్రతి ॥ 6-64-83(41571)
పురస్కృత్య మహారాజ భీమసేనఘటోత్కచౌ।
పూజయంతస్తదాన్యోన్యం ముదా పరమయా యుతాః ॥ 6-64-84(41572)
నదంతో వివిధాన్నాదాంస్తూర్యస్వనవిమిశ్రితాన్ ।
సింహనాదాంశ్చ కుర్వంతో విమిశ్రాఞ్శంఖనిః స్వనైః ॥ 6-64-85(41573)
వినదంతో మహాత్మానః కంపయంతశ్చ మేదినీం ।
ఘట్టయంతశ్చ మర్మాణి తవ పుత్రస్య మారిష । 6-64-86(41574)
ప్రయాతాః శిబిరాయైవ నిశాకాలే పరంతప ।
దుర్యోధనస్తు నృపతిర్దీనో భ్రాతృవధేన చ ॥ 6-64-87(41575)
ముహూర్తం చింతయామాస బాష్పశోకసమాకులః।
తతః కృత్వా విధిం సర్వం శిబిరస్య యథావిధి ।
ప్రదధ్యౌ శోకసంతప్తో భ్రాతృవ్యసనకర్శితః ॥ ॥ 6-64-88(41576)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి చతుర్థదివసయుద్ధే చతుఃషష్టితమోఽధ్యాయః ॥
॥ ఇతి చతుర్థదివసయుద్ధం సమాప్తం ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes
6-64-47 సుతేజనైర్బాణైరితి శేషః ॥
6-64-85 ఘట్టయంతః స్పృశంతః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.